W maju 2023 roku puściliśmy z Iławy balon Stardust NEXT na wysokość 34 km. Kilka miesięcy później odszedłem z SimLE. Wiedza o tym, jak taką misję przygotować, została w głowach kilku osób, w notatkach i na czatach. Obiecałem sobie, że ją spiszę.
Zajęło mi to trzy lata. Oto pierwsze wydanie: Stardust NEXT – Podręcznik misji stratosferycznych.
📥 Pobierz najnowszą wersję (PDF)
Tak się składa, że to równo dekada od pierwszych misji Stardust (2016–2026). Musiało się wydarzyć przed końcem jubileuszowego roku 🙂 Mam nadzieję, że podręcznik posłuży na kolejne 10 lat misji stratosferycznych SimLE. Dobre towarzystwo: rok wcześniej NASA wydała Scientific Ballooning Handbook na 50-lecie jego pierwszego wydania z 1975 roku.
Po co ten dokument
Zespół Stardust w kole naukowym SimLE puszcza balony od 2016 roku. Każde pokolenie studentów uczyło się od zera: jak zgłosić lot w PAŻP, ile helu wziąć, jak zawiązać szyjkę balonu, czemu odcinacz nie zadziałał. Część lekcji opisaliśmy w artykułach na konferencje (PAC 2022 w Biarritz, IAC 2023 w Baku, PAC 2024 w Lucernie) i w mojej pracy inżynierskiej. Ale artykuł naukowy nie powie ci, że trzeba zabrać wagę bagażową i worek z piaskiem.
Podręcznik ma jeden cel: dać nowemu zespołowi niezbędne minimum, aby wyjąć sprzęt z szafki i wykonać misję. Opisuje tylko małą platformę Stardust NEXT z odcinaczem mechanicznym. Nie opisuje eksperymentu z programu REXUS/BEXUS. Z BEXUS-a wziąłem za to sposób prowadzenia projektu i dokumentacji – to ma osobny rozdział.
Co jest w środku
Dokument ma ponad 100 stron i jedenaście rozdziałów:
- Historia i wnioski – wszystkie nasze misje od 2016 roku, z linkami do artykułów i mediów, oraz tabela wniosków, do której każdy kolejny zespół dopisuje swoje.
- Planowanie – harmonogram od T−16 tygodni do dnia startu, budżet masy, obliczenie ilości helu z ciśnienia w butli, predykcja lotu, strefy przestrzeni powietrznej i NOTAM-y, warunki „no-go” i testy, które trzeba wykonać przed lotem.
- Prawo – klasy balonów według SERA, zgłoszenie w PAŻP, licencja krótkofalarska i znak wywoławczy, ubezpieczenie.
- Segment naziemny – stanowisko startowe, tankowanie, zamknięcie powłoki, stacje odbiorcze i poszukiwanie gondoli w terenie.
- Segment lotny – powłoka, dobór spadochronu, olinowanie, odcinacz i budowa gondoli.
- Elektronika, oprogramowanie, montaż – komputer bezpieczeństwa, niezależny drugi odcinacz, trackery, konfiguracja i kolejność startu.
- Prowadzenie projektu – cykl misji, budżety, ryzyka, raport po locie i przekazywanie wiedzy.
Starałem się, aby każdy rozdział miał rysunki, wykresy z danych z prawdziwych lotów i zdjęcia z misji. Schematy narysowałem od nowa, więc pokazują dokładnie to, co trzeba: na przykład którędy idzie linka odcinacza. To było źródło niejednej nieudanej misji.
Dokument do terenu
Podręcznik nie ma leżeć w szufladzie. Jest przygotowany do druku dwustronnego i bindowania. Procedury są pisane jako polecenia, krok po kroku – tak, aby dało się je czytać na głos na stanowisku startowym.
Na końcu są formularze F0–F14, każdy na jednej stronie: karta misji, role i macierz RACI, dziennik predykcji, procedury tankowania i startu, raport po locie. Każdy formularz ma rolę, która go prowadzi, miejsce na komentarze i podpisy. Za nimi są puste strony na notatki terenowe. Po misji notatki wracają do dokumentu, a dokument staje się lepszy.
Najpierw bezpieczeństwo
Balon stratosferyczny to nie zabawka. Lata w przestrzeni powietrznej, a gondola spada z 30 km. Dlatego podręcznik zaczyna się od bezpieczeństwa i rozsądku, a dopiero potem przechodzi do techniki. Ale już na pierwszych stronach jest też druga zasada, która towarzyszy mi przy każdym projekcie: stay curious, have fun.
To pierwsze wydanie i na pewno ma błędy. Jeśli znajdziecie błąd albo puszczacie własne balony i chcecie dopisać swoje wnioski – otwórzcie pull request w repozytorium podręcznika albo napiszcie na [email protected] lub do mnie osobiście.
Ku chwale kolejnym pokoleniom baloniarzy! 🎈
👉 Pobierz najnowszą wersję podręcznika (PDF)
Wszystkie wydania i lista zmian są na stronie wydań w repozytorium.
Więcej
- Repozytorium podręcznika – źródła, instrukcja edycji i wszystkie wydania.
- NASA Scientific Ballooning Handbook – 50th Anniversary Edition (2025).
- Koło Naukowe SimLE.
- Stardust balloon mission from Iława – misja z maja 2023 roku.
- SimLE Stardust mission – misja z lutego 2022 roku.
- Stardust stratospheric balloon mission – misja z Torunia z 2020 roku.
- Seven years of Stardust – IAC 2023 in Baku.